Каде води знакот

Во текст со наслов „Колку раселени и историски села има во Македонија?“  објавен на  22.02.2022 Географски Портал  во анализата на текстот посочено е дека  општините Валандово и Неготино се единствените општини во Македонија кои што имаат повеќе историски и раселени села, отколку што имаат места со постојани жители и дека  општина Валандово (со денешните граници), некогаш имала 34 населени места, за денес 52% од тие населени места да не постојат или да немаат жители, додека пак за општина Неготино, овој процент изнесува 56%.

Податокот за депопулацијата и исчезнувањето на повеќе од половина од населените места во Општина Неготино (исто како и во Валандово) ја отсликува длабоката деформација на руралниот простор во овој регион. Во таа специфична рамка, селото Курија се наоѓа во исклучително сложена, но и специфична позиција. 

 1. Притисокот на „демографските острови“

Кога над 50% од селата во една општина се целосно раселени или историски избришани (како Калањево, Џидимирци, Шеоба и други во Неготинско), тие што опстанале стануваат изолирани демографски острови.  

Губење на меѓусебната поврзаност: Курија повеќе ја нема својата природна рурална околина со која со векови разменувала ресурси, население и стока.  

Стареење на населението: Пописите покажуваат пад од 214 жители (2002 г.) на околу 152 жители (2021 г.), со изразено висок удел на постаро население. Курија постепено ги преминува истите фази на демографско празнење низ кои веќе поминале соседните изумрени села.  

2. Занемарување на инфраструктурата и локалниот живот  

Кога една општина има доминантен процент на замрени села, општинскиот буџет и институционалниот фокус речиси целосно се пренасочуваат кон градското средиште (Неготино) и најголемите преостанати населби.  

Запоставеност на јавните објекти: Објектите за заедницата во села како Курија (како што се поранешните домови на културата, училишните згради или спортските терени) преоѓаат во состојба на руинираност. Тие престануваат да бидат простор за социјализација и стануваат безбедносен ризик или неми сведоци на пропаѓањето.  

Централизација на услугите: Основните услуги — од редовна здравствена заштита, организиран превоз, па сѐ доодржување на локалната инфраструктура се недоволни или стануваат сѐ помлаку достапни.

3. Рамничарската положба како „меч со две острици“  

За разлика од ридско-планинските села во Неготинско кои први изумреа поради непристапност, Курија лежи во рамничарскиот дел на Тиквешката котлина, блиску до главните сообраќајни артерии.

Опстанок преку земјоделство: Поволната географска положба и плодното земјиште му овозможуваат на селото сѐ уште да одржува активна земјоделска дејност (лозарство и градинарство).  

Близина до градот: Близината до Неготино и Кавадарци од една страна овозможува Курија да не изумре брзо како планинските села, но од друга страна го олеснува „тивкото иселување“ — младите лесно се преселуваат во градот каде што имаат подобра инфраструктура, а во селото се враќаат само обработливо. 

 4. Ризикот од транзиција кон „сезонско село“  

Доколку продолжи овој општински тренд, Курија се соочува со ризикот да ја изгуби функцијата на населено место / полноправна заедница и да прерасне во т.н. сезонско или викенд-население. Тоа значи дека во селото ќе има активност само во текот на земјоделските сезони (гроздобер, обработка), додека постојаниот социо-културен живот и институционалното присуство ќе бидат целосно угасени.